Protuberansen

		Algemene informatie
		Foto's
		De ontwikkeling van protuberansen (animated gifs)

Algemene informatie

Op de Zon komen enorme uitbarstingen voor, die we met behulp van een H-alpha-filter zichtbaar kunnen maken. Zo'n filter, dat weer in verschillende uitvoeringen te koop is, toont de Zon in de rode H-alpha spectraallijn van waterstof. De hier getoonde opnamen zijn gemaakt met een filter dat veel verschijnselen op de Zon kan laten zien zoals protuberansen, filamenten, spiculen, zonnevlekken, fakkelvelden en zonnevlammen. Enig nadeel: ze zijn vrij kostbaar. Het is echter de moeite waard!

Een Daystar T- scanner H-alpha-filter bestaat uit een combinatie van twee filters, namelijk een rood objectieffilter en het H-alpha-filter zelf. Dit levert bij goede seeing fel rode protuberansen op, die fraai afsteken tegen een zwarte achtergrond. Golflengte 6562.8 Angstrom.

Verreweg de meest spectaculaire gebeurtenissen, zijn protuberansen die aan de rand van de Zon zichtbaar zijn. Ze zien er vaak uit als een bevroren open haardvuur, vol details. Visueel zijn ze nog veel mooier dan op foto's omdat het beeld in je eigen ogen veel scherper is.

Gigantische hoeveelheden materie verheffen zich van het oppervlak in de meest uiteenlopende vormen. Daarbij volgen die materiestromen de magnetische veldlijnen.

Soms zijn protuberansen gedurende langere tijd zichtbaar, zelfs weken of maanden. Soms zijn het kortstondige fenomenen die plotseling omhoog schieten en al binnen een uur weer verdwenen zijn. Bij een zeer hevige uitbarsting waarbij de materie zich zéér snel beweegt, is die beweging bijna visueel te volgen, zelfs op de enorme afstand van 150 miljoen kilometer.

Met name bij een van de animated gifs, is de groei van zo'n snelle protuberans uitermate indrukwekkend.

De verschijningsvorm van dit soort uitbarstingen is heel verschillend zoals de onderstaande foto's tonen. Ze variëren van gevlamde structuren tot hele gordijnen van materie, stralen als zoeklichten, grote lussen, etc. De hoeveelheid aan details varieert enorm.

Uitbarstingen op grote schaal zijn ook op Aarde merkbaar. Er kunnen zich storingen voordoen in het radioverkeer en poollicht verschijnt. Ook voor satellieten en de bemande ruimtevaart zijn deze fenomenen een gevaar. Tegenwoordig worden zelfs "weerberichten" voor de ruimte uitgebracht. Voor meer schitterende opnamen van de Zon kun je terecht op de site van de SOHO.

Klik op de foto's voor een grotere afbeelding.

Een fraaie uitbarsting als een fakkel, verscheen op 2 juni 2003. We zien hier slechts het onderste gedeelte van de protuberans die een hoogte bereikte van ver over de 100.000 kilometer. Zie ook: webcam.

Deze opnamen van enkele fraaie en zeer gedetailleerde protuberansen werden gemaakt op 1 juni 2003. Hiervoor werd gebruik gemaakt van een Daystar T-scanner H-alpha-filter en een Vesta Pro webcam. Vlak naast de probuberansen, aan de rand van de zonneschijf, zijn nog vaag dezelfde zonnevlekken zichtbaar die zo prominent waren in de voorgaande dagen. Zie de rubriek Zonnevlekken voor foto's van die groep.

Ook deze opnamen werden gemaakt op 1 juni 2003 met dezelfde apparatuur. De foto's in de animaties werden een minuut na elkaar gemaakt. Binnen een uurtje was bijna niets meer over van de beide gigantische uitbarstingen! Om de veranderingen makkelijker te kunnen bekijken zijn de animated gifs gedraaid .

Deze opname van een mooie, gedetailleerde protuberans dateert van mei 2002. De hoogte van dit soort uitbarstingen bedraagt al gauw een aantal tienduizenden kilometers. Het is een fascinerend gezicht.

Deze fraaie, grote protuberans was te zien op 31 augustus 2002. De combinatie van H-alfa-filter en de Vesta Pro webcam voldoet prima voor het vastleggen van de spectaculairste gebeurtenissen op de Zon. Zie ook: rubriek Webcam.

Kort na aankoop van het H-alpha-filter in 1994, werden de eerste testopnamen gemaakt op Fuji 400 ASA dia film. De seeing was niet optimaal. De uitbarsting bestond uit twee, vrijwel even grote bogen. Alleen de helderste is hier te zien. Door de telescoop zijn altijd meer details zichtbaar.

Een mooie lusprotuberans. Uitgestoten materie beweegt langs magnetische veldlijnen en valt vervolgens in een grote boog weer terug naar het oppervlak. Onze Aarde zou met gemak onder de boog door kunnen.

Deze fraaie protuberans werd gefotografeerd op 6 april 2002. Hiervoor werd het H-alpha-filter gebruikt met een Vesta Pro webcam.

Dit exemplaar verscheen op 2 april 1999. Tussen 14.00 en 15.50 waren zeer veel veranderingen te zien. Gedurende 15 minuten waren deze bewegingen al na een aantal seconden merkbaar. Zie voor een gedeelte daarvan ook de animated gifs.

Deze protuberans werd gefotografeerd op 9 juli 1999, om 20.03.13 in het primaire brandpunt van de C11. De belichtingstijd bedroeg 200 ms.

Protuberansen zijn er in alle soorten, vormen en maten. Uitbarstingen zoals de kolom materie links, bereiken vaak binnen een uur al hoogten van vele tienduizenden kilometers en meer. Dit soort pieken bewegen zich vaak heel snel.

Sommige protuberansen tonen slechts een egaal gordijn van heet gas zonder al te veel details. Het spreekt voor zich dat we veel liever iets van de fraaie en heldere vlammenstructuren zien zoals op deze opname deels zichtbaar is.

Grote hoeveelheden materie worden bij dit soort uitbarstingen de ruimte in geslingerd waarbij deze de magnetische veldlijnen volgen. Dit is mooi voorbeeld van een lus-protuberans.

Naarmate de Zon richting maximum aan activiteit gaat, wordt het aantal protuberansen ook steeds groter. De opname dateert van 30 april 1999, om 10.48.02, met een belichtingstijd van 40 ms.

Uitbarstingen op de zonneschijf zelf, in H-alpha- licht gezien, vormen lange, donkere slierten, die filamenten worden genoemd. Ze komen soms ook in groepen voor, die kronkelige structuren vormen van honderdduizenden kilometers lengte.

Op 9 juli 1999 verscheen deze protuberans. Ook de kleinere exemplaren zijn de moeite van het bekijken waard. De grootte is vaak minder van belang dan de hoeveelheid details. Deze ziet er fraai gevlamd uit.

Vaak zien we protuberansen als een soort egale mist, zonder een aantoonbare structuur. Andere daarentegen vertonen zeer fraaie structuren. Hier zien we beide vormen. Hoe dan ook, de aanblik van dit soort verschijnselen, is steeds weer verrassend.

Deze protuberans was zichtbaar op 10 juni 2001.

Deze prachtige protuberans was te zien op 31 mei 1998 en 1 juni 1998. Het was een van de fraaiste en meest gedetailleerde tot dan toe. Zie ook: animated gifs.

Met behulp van een Vesta Pro Webcam werd deze protuberans vastgelegd, op 22 oktober 2000. Een fraaie manier om met goedkopere middelen toch prachtige resultaten te behalen. Zie ook: animated gifs en de rubriek Webcam.

Opname van juni 2001, gemaakt met een Vesta Pro Webcam. Zie ook: rubriek Webcam.

Opname van 13 augustus 2000 van een enorme uitbarsting. Zie ook: animated gif.

Opname van 26 juni 2001, gemaakt met een Vesta Pro Webcam, van een grote en erg fraaie lusprotuberans. We kijken hier schuin tegen de zijkant van de lus. Zie ook: animated gif en rubriek Webcam.

Nog een fraai voorbeeld van een lusprotuberans, ditmaal van voren gezien. Opname van 3 juli 2001, gemaakt met een webcam.

Deze protuberans verscheen op 5 november 2003. Animated gif, 678 kb. Zie voor meer uitleg en foto's, de special over zonnestormen.

Op 27 juni 2002 werd bij het fotograferen van deze mooie zonnevlek ineens een protuberans zichtbaar. De uitbarsting lijkt vanuit de omgeving van de zonnevlek met enorme snelheid de ruimte in te worden geschoten. De opname bestaan uit 4 foto's. De eerste toont alleen de vlek. De drie volgende tonen de beweging van een pluim materie die zich in enkele minuten tijd hoog boven het oppervlak verheft.

Deze animated gif dateert van 2 april 1999 en werd samengesteld uit 3 opnamen genomen binnen 10 minuten. Let met name op de horizontale sliert materie, die zich over grote afstand verplaatst in deze korte periode.

Deze animated gif (330 kb) bestaat uit 4 opnamen, gemaakt op 31 mei en 1 juni 1998. Met behulp van Paint Shop Pro 5 en Animation Shop, werden de foto's van tekst voorzien en daarna samengevoegd. Met deze techniek werden ook alle andere animated gifs op deze site samengesteld.

Deze animated gif (527 kb) bestaat uit 48 opnamen, gemaakt op 13 augustus 2000. De enorme uitbarsting was verbazingwekkend vanwege de zeer snelle beweging van de gigantische gasmassa's. Deze waren zelfs visueel te volgen! Eerst downloaden naar de harde schijf in plaats van het on-line bekijken van dit soort animated gifs, verbetert de weergave sterk, met name bij wat langzamere computers.

Deze animated gif bestaat uit 2 webcam-opnamen, 10 minuten na elkaar gemaakt. Hiervoor werd een Philips Vesta Pro webcam gebruikt. Binnen korte tijd ontstond een nieuwe uitbarsting onder deze fraaie protuberans. Zo'n heldere verschijningen veranderen vaak heel snel. (Alleen klein formaat foto.)

De "waterval-protuberans" op 26 juni 2001, met behulp van Vesta Pro webcam. Zie rubriek Webcam voor meer bijzonderheden.

De grote, brede protuberans was al schitterend om te zien. Gedurende twee dagen veranderde deze niet of nauwelijks van vorm. Plotseling verscheen ernaast echter een nieuwe uitbarsting, net op het moment dat ik begon met het maken van foto's. Dankzij die toevalstreffer kon een mooie animatie worden gemaakt van een hele reeks opnamen. Op een foto van het Big Bear Solar Observatory die op dezelfde dag werd genomen als deze nieuwe protuberans, echter op een ander tijdstip, is die grotere uitbarsting ook te zien. De animatie bestaat uit 17 foto's die elk ca. 90 seconden na elkaar zijn genomen. In die korte tijd groeide de nieuwe protuberans uit tot ruim 110.000 km hoogte. Ook de zwakkere delen waren door de telescoop duidelijk te zien en reikten nog anderhalve keer hoger dan hier te zien is. Ze waren echter te zwak om op foto vast te leggen. Naar de linkerkant, buiten het beeldveld, waren nog vier soortgelijke slierten materie te zien, van nog grotere lengte. De vier opnamen links hiernaast, tonen de groei van de uitbarsting. Op het moment dat de laatste opname werd gemaakt, was de Zon al gedeeltelijk verdwenen achter mijn woning zodat het verdere verloop niet meer te volgen was. Op de derde dag wilde ik nog een foto maken; de mooie protuberansen waren echter vrijwel verdwenen. Wat overbleef, was een zéér grote, vage lus die 2 maal zo groot was als de structuren van de dag er voor. De camera moest zelfs een kwart slag worden gedraaid om de hele uitbarsting nog op de foto te krijgen. Bovendien was ook forse beeldbewerking nodig om deze voldoende zichtbaar te maken. De opname is op dezelfde schaal gemaakt en met dezelfde vergroting als de overige! Toch zeer indrukwekkend, ondanks de wat mindere kwaliteit foto. Zie links onder.
					Datum: 26 juli 1999 Tijd: 19.23.37 tot 19.46.37 Filmgrootte: 410 kb

Terug naar Homepage

Terug naar index Zon