Het Nationale RSI Congres 2000", Risico’s, preventie en oplossingen

Woensdag 19 januari 2000 was het dan zover. Op het laatste moment op een andere locatie omdat de belangstelling gorter was dan verwacht (± 220 i.p.v. ±100). Dat was zeker geen slechte keus want alle bijkomende aspecten waren perfect verzorgd.

De belangstelling van de media voor dit congres was groot. Van te voren verschillende aankondigingen op de radio en achteraf vermelding in het journaal. Ook waren er verschillende vakbladen vertegenwoordigd en voor de bedrijfsfysiotherapeuten ondergetekende. De opzet van het congres is gestoeld op het zo breed mogelijk belichten van het onderwerp. Er waren sprekers van alle betrokken partijen. Deze zullen in chronologische volgorde terugkomen in dit verslag.

Het congres werd geopend door dr. Peter Vink, oud voorzitter NVvE werkzaam bij TNO Arbeid, met een kort overzicht van de actuele stand van RSI.

Uit dit overzicht bleek duidelijk dat niet aalleen de belangstelling vooor RSI en de aanpak ervan enorm is toegenomen maar het ook het voorkomen van RSI. In 1999 is het aantal zelfgerapporteerde RSI klachten 30% waarbij nek- schouderklachten het hoogste scoren.

De oorzaken van RSI worden steeds duidelijker, ondersteund door onderzoek. Inmiddels zijn er verbanden aangetoond tussen het ontstaan van RSI en het doen van repeterende handelingen (40%), lang volgehouden houdingen (43%), ongemakkelijke houdingen (15%), energetische trillingen (10%), krachtuitoefening (25%) en zwaar werk (21%).

In de media worden voornamelijk de RSI klachten bij computerwerk belicht maar in andere sectoren blijkt het risico voor groter: b.v. landbouw 32%, vervoer 24%, bouw 23%, horeca 22%.

Over de huidige oplossingen was dr. Vink niet zo te spreken omdat deze vaak maar eenzijdig worden ingevoerd. Veel bedrijven volstaan met alleen het aanschaffen van nieuwe apparatuur of gereedschap (49%). Hij pleitte met name voor een brede aanpak van de klachten waarbij verder wordt gekeken dan bestaande oplossingen.

Een combinatie van fitness, lichamelijk onderzoek, nieuw takenpakket, taakroulatie, cursus/voorlichting, werkplek aanpassen en aanschaffen nieuw gereedschap/ apperatuur zou dan het beste zijn.

De leus die dr. Vink graag aan de dag wilde verbinden, is: Minder RSIe in 200drie.

Om ook het aspect van de patient te belichten is mw. Davelaar, 3^e jaar WAO, geinterviewd. Uit dit gesprek kwam vooral de onwetendheid van zowel werknemers als werkgevers maar zeker ook van de medici naar voren. De les die daaruit geleerd moet worden is het geven van veel voorlichting aan alle partijen.

Verder werd duidelijk belicht hoe omvangrijk de invloed van RSI klachten op het dagelijks leven is.

Als derde spreker was de heer Tom Visser van De Gezonde Zaak uitgenodigd.

Dit verhaal ging wat dieper in op de aanpak die binnen De Gezonde Zaak wordt gebruikt. Deze aanpak komt voor uit de vraag waarom de klachten en aandoeningen van RSI langer aanblijven dan gemiddeld. Bij het landurig bestaan van klachten is de belasting groter dan het herstelvermogen. Hierdoor worden de natuurlijke reserves uitgeput en ontstaan er reacties ook in de omgeving.

Als waarom hierachter worden verschillende redenen gegeven:

• - in de maatschappij wordt teveel nadruk gelegd bij prestatie
• - stress
• - de effecten stapelen op
• - onvoldoende compensatie
• - negeren van fysieke en mentale signalen

De heer Visser verklaard het onststaan van langdurige RSI klachten met 4 zaken die in combinatie elkaar kunnen versterken: motor unit belasting, centraal zenuwstelsel, vegetatief zenuwstelsel en het verouderingsproces in de cervicale wervelkolom.

In de loop van de eeuw is de invulling van de verschillende beroepen heel erg veranderd van brede vaardigheden naar specialisatie waarbij meer nadruk is komen te liggen bij de mentale component.

Om het kortdurend ziekteverzuim terug te dringen is de laatste jaren veel gedaan aan de betrokkenheid van de werknemers. Hierdoor wrodt echter voorbij gegaan aan de grenzen van de persoonlijke belastbaarheid en is er een toename te zien in het langdurig ziekteverzuim t.g.v. bijvoorbeeld burn-out en RSI.

Als oplossing hiervoor moet de nadruk worden gelegd bij het zuinig omgaan met het menselijk kapitaal waarbij door risico-beheersing klachten worden voorkomen.

Tot slot de trainingsstrategie die hierbij gehanteerd wordt. Een persoon is in principe onbewust onbekwaam. Door informatie te geven over een bepaald onderwerp wordt de persoon bewust onbekwaam. Dan kan je de persoon instrueren en wordt hij/zij bewust bekwaam. Door de nieuwe situatie te ervaren en eigen te maken komet het gewilde stadium van onbewust bekwaam.

De volgende spreker was drs. M.M.W. Wilders, beleidsmedewerker van het FNV, met informatie over wettelijke aansprakelijkheid bij RSI.

De werkgever kan aansprakelijk gesteld worden op basis van artikel 7:658 van het burgerlijk wetboek. Hierin staat namelijk dat de werkgever de zorgplicht heeft om zoveel als mogelijk is, te voorkomen dat de werknemer arbeidsongeschikt raakt door de werkzaamheden die de werknemer uitoefent.

Hierbij ligt de bewijsplicht bij de werkgever om aan te tonen dat hij/zij voldaan heeft aan de zorgplicht. Krijgt hij/zij hierin gelijk, vervalt de aanspakelijkheid.

Op dit moment lopen er een aantal rechtzaken om aansprakelijkheid bij RSI klachten maar er is nog geen juripondentie over.

Veel gebruikte verweren van werkgevers:

1- RSI bestaat niet, het is een modeverschijnsel.

Dit punt is te weerleggen met literatuur uit de 16^e eeuw waarin van schrijverskramp bij monikken wordt gesproken.

2- RSI bestaat wel maar alleen tussen de oren van de patient.

Dit omdat er lichamelijk vaak niets is aan te tonen. Het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten heeft een richtlijn ontworpen voor diagnostisering van klachten aan de bovenste extremiteiten. Met deze richtlijn kan een gedegen medisch rapport van een gedegen onderzoek het verweer weerleggen.

3- Er is geen causaal verband tussen de RSI klachten en de verrichte werkzaamheden.

Hiervoor hoeven alleen andere oorzaken uitgesloten te worden. Tot slot een houvast voor het vaststellen van de schadepost:

• - verlies van arbeidsinkomen, niet alleen nu maar ook in de toekomst
• - aanpassingen in het huishouden, waaronder het inhuren van huishoudelijke hulp
• - immateriele schade, volgens schatting tussen f. 10.000,- en f. 30.000,-
•  

Namens de werkgevers kwam de heer J.J.H. Koning aan het woord, secretaris arbeidsomstandigheden VNO-NCW.

RSI: een ‘zorg’punt voor werkgevers.

Zijn verhaal zette duidelijk uiteen waarom RSI ook een zorg is of zou moeten zijn, voor werkgevers.

Buiten de reputatie van het bedrijf (naar opdrachtgevers, algemeen aanzien en werknemers) is het ook een geldelijke zorg (boetes, claims en sancties). Als laatstee werden daarbij ook de opbrengst van preventiemaatregelen en arbeidsmarktoverwegingen (bewaard blijven van know-how en arbeidskracht) genoemd.

De preventieve maatregelen sloten perfect aan bij de vorige sprekers waarbij ook hier de nadruk op innovatieve maatregelen lag.

Voor de overkoepelende organisaties werk nog aangegeven dat er veel te regelen is in CAO afspraken, aanbevelingen Stichting van de Arbeid en in de Farb-regeling.

De laatste spreekster voor de lunch was mw. Ingeloes Bense, oefentherapeute Mensendieck.

Een zaal in beweging; een fractie actie

Met een aantal ludieke plaatjes wist zij snel duidelijk te maken waarom bewegen tijdens de werkzaamheden zo ontzettend belangrijk is. Verder liet ze de zaal een aantal bewegingen in verschillende uitgangshoudingen maken om het verschil te voelen. Bij veel mensen gaf dit een gevoel van ‘zo simpel en zo effectief!’.

De lunch die aangeboden werd was goed van kwaliteit alleen de nuttiging was ietwat lastig. In het kader van RSI voorkomen waren er namelijk alleen sta-tafels opgesteld. Deze waren klein in omvang en aantal. Mensen met andersoortige klachten hadden daar wel wat moeite mee.

Na de lunch was het woord aan de heer N.M.J. Burgers, coordinator bedrijfsgezondheidszorg bij PCM Uitgevers.

Dit verhaal was een uiteenzetting van het Steunpunt Beeldschermwerk zoals dat bij PCM Uitgevers is geintroduceerd.

Het steunpunt is opgezet om op "praktische wijze een actief beleid te voeren dat is gericht op het terugdringen en /of beheersen van lichamelijke ongemakken ten gevolge van beeldschermwerk".

Het steunpunt bestaat uit de volgende specialismen: arbo-coordinator, arboconsulent, bedrijfsarts, fysiotherapeut en p&o adviseur. Extern kunnen andere specialismen aangetrokken worden, indien nodig.

Bij het introduceren en werkbaar houden van het steunpunt is veel nadruk gelegd op de communicatie met alle betrokken partijen. Hierdoor was iedereen op de hoogte van het hoe en waarom van het steunpunt maar ook van alle mogelijkheden en acties.

Het steunpunt is opgezet als een pilot waarvan de eindevaluatie in mei 2000 zal plaatsvinden.

De volgende lezingen werkden in parallelsessies aangeboden. Hierbij was telkens de keus uit 3 lezingen. In dit verslag betekent dat een samenvatting van het materiaal in de documentatiemap of van de lezing.

Arbeidsgebonden factoren als ‘oorzaken’ van RSI

door prof. dr. M.H.W. Frings-Dresen

De term RSI voldoet niet, beter zou zijn: Aandoeningen Bewegingsapparaat van Bovenste Extremiteit, afgekort ABBE. Dit dekt namelijk ook de 85-90% aspecifieke klachten.

Een Europees project (Saltsa) heeft een aantal criteria opgesteld voor factoren op het werk gerelateerd aan deze aandoeningen. De werkfactoren worden hierbij opgesplitst in twee typen: fysieke (houding, kracht, beweging, vibratie) en niet fysieke factoren (werk-rust ratio, regelmogelijkheden).

Met deze criteria kan het werk worden beoordeeld middels het verkeerslicht kans model:

‘groen’ komt overeen met hoogst waarschijnlijk niet arbeidsgerelateerd

‘geel’ komt overeen met mogelijk arbeidsgerelateerd

‘rood’ komt overeen met waarschijnlijk arbeidsgerelateerd

Arboconvenanten: RSI als gezamelijke verantwoordelijkheid

door drs. M.G.A. Nijhof

Behalve door de arbowet wil e regering direct met hoogrisicobedrijfstakken convenanten afsluiten om arbeidsrisicos terug te dringen. Een convenant wordt afgesloten tussen werknemers- en werkgeversorganisaties en de overheid.

Er zijn zeven arbeidsrisico's geselecteerd voor opname in convenanten: werkdruk, RSI, tillen, schadelijk geluid, oplosmiddelen, allergene stoffen en kwarts. Buiten deze risicos moet ook tijdige reintegratie opgenomen worden.

Voor zover mogelijk zijn er landelijke streefcijfers opgesteld voor het terugdringen van deze risicos. Voor RSI bij beeldschermwerk is dat 10% vermindering van het aantal beeldschermwerkers met RSI klachten in 2001 (nu 56%).

Er zijn 29 hoogrisicobedrijfstakken benoemd waarmee de overheid een convenant wil sluiten. Daarnaast kunnen de overige bedrijfstakken zichzelf melden voor een convenant.

Voor de convenanten is 160 miljoen gulden uitgetrokken.

Maatregelen tegen RSI

door drs. M.C. Miedema, TNO Arbeid

Een uiteenzetting van bronoplosssingen nadat is vastgesteld wat de risicofactoren zijn.

* fysieke belasting en techniek

- maak gebruik van nieuwe mogelijkheden als b.v. spraakherkenning, eye-tracking, voetpedalen

- maak van statische werkplekken dynamische door zit-sta-tafels te introduceren

* organisatorische variabelen

verdeel de beschikbare pauze tijden. Meerdere pauzes van 10 minuten zijn positief op pijnklachten, vermoeidheid, vaardigheid en knijp- en schouderspierkracht.

* persoonsgebonden factoren

uit onderzoek blijkt dat binnen bepaalde soorten werk een aantal persoonlijkheidstypes vaker voorkomen. Hiervan kan gebruik worden gemaakt bij sollicitatieprodures.

Wat kan een ondernemingraad doen aan RSI?

Door de heer Jan Warning, FNV bondgenoten

Het FNV heeft ertoe bijgedragen dat de RSI patientenvereniging is opgericht.

Voor de OR is het belangrijk om middels het verkeerslicht model een indruk te krijgen van de 5 W’s: werkdruk, werktijden, werktaken, werkplek en werkhouding. Hiermee kan de OR om gerichte aanpak van problemen vragen.

Verder werd de herziene versie van de beeldschermtachograaf geintroduceerd.

Deze maakt een persoonlijk profiel van de werknemer op gebied van muisvaardigheid, typevaardigheid, werkdruk en werkplek.

Iedere halve minuut werktijd waarin minimaal toetsaanslag of muisbeweging is geweest wordt als werktijd geregistreerd. Dit wordt gespiegeld aan de wettelijke voorschriften. Het waarschuwingssignaal wat vervolgens wordt gegeven kan zelf worden ingesteld. Een van de mogelijkheden hierbij is beeld op zwart maar de bestanden worden niet automatisch opgeslagen.

Welk alternatief voor de muis? De penmuis!

Door drs. G.M.T. de Ridder

De Rabobank heeft in het kader van RSI preventie een omderzoek gedaan naar muisalternatieven. Er zijn 6 verschillende muizen bekeken op het gebied van houdingsaspecten.

Alleen bij gebruik van de penmuis kwam een min of meer neutrale houding van schouder, arm en hand/pols naar voren.

Om de penmuis in de praktijk te testen zijn er 30 werknemers 5 weken lang gevolgd waaarbij ze een dagelijks logboek bijhielden (1^e week wenperiode).

Ondanks flinke tekortkomingen in software en gevoeligheid was het eindoordeel heel positief. Ook na vijf maanden was het oordeel nog positief en gebruikten de werknemers de penmuis nog steeds.

De tekortkomingen zijn inmiddels grotendeels opgeheven. De Rabobank zal binnenkort de penmuis introduceren bij het personeel, naast de gewone muis.

Protocol reintegratie RSI

door drs. K.J. Peereboom

Protocolair instromen in reintegratie plan, onafhankelijk van stadium.

• Stap 1: orientatie op werk
• Stap 2: Intake, 0 meting
• Stap 3: vaststellen ernst van de klacht (fase)
• Stap 4: behandeltraject

1. fase 1 doorwerken i.c.m. oplossingen 5xW en behandeling/training
2. fase 2 meteen stoppen met werk, behandeltraject starten
3. fase 3 poging tot reintegratie of andere functie zoeken i.c.m. behandeltraject starten

• Stap 5: Invullen 5xW model (verkeerslichtmodel)
• Stap 6: optimaliseren 5xW
• Stap 7: herhalen intake
• Stap 8: belastbaarheid verhogen
• Stap 9: gedoseerde reintegratie
• Stap 10: normaal werken

Aangrijpingspunten bij de behandeling van RSI

door M.W. van Essen

Het Nederlands RSI Instituut gaat uit van een RSI-syndroom als RSI letsels een duidelijke relatie vertonen met hoog repetatief werk. De oorzaak is hierbij meestal multifactorieel. "De RSI patient decompenseert in een uiterste poging tot aanpassing aan de eisen van de werkomgeving"

Diagnostisering kan plaatsvinden op de volgende invalshoeken: spiervezel/spierbundel, neurogeen/neurovegetatief systeem, psyche, arthrogeen en belasting-belastbaarheidsmodel. De behandeling moet hierbij integratief benaderd worden. Daarnaast moet de oorzaak aangepakt worden.

Hoe herken je een RSI patient?

Door drs. R.A.J. Werkhoven

Binnen de ABN-AMRO bank is een protocol opgezet voor het herkennen van een RSI patient.

Hierbij is uitgegaan van drie dingen: diagnostisering (en lange opsommingslijst van aandoeningen die onder RSI kunnen vallen), vaststellen van de ernst/fase en vaststellen van beroepsgebondenheid.

Het vaststellen van de fasering is wat verlaten door het feit dat dit niet altijd mogelijk is. De diagnostisering is wat globaler geworden op pijngebieden om ook de aspecifieke klachten mee te kunnen nemen.

De oorzaken van RSI moet gezocht worden op dire niveaux: persoonsgebonden, fysieke arbeidsomstandigheden en organisatie. Tot slot wordt de nadruk gelegd op de multidisciplinaire aanpak.

Onderzoek naar getroffen maatregelen voor RSI in 20 bedrijven

door drs. K.H. Thé

Het uitgebreide verslag van dit onderzoek staat in het boekje ‘RSI -preventie in de praktijk’ wat alle congres bezoekers na afloop meekregen.

Voor dit onderzoek zijn 21 bedrijven met risicofactoren bezocht. Er zijn vragenlijsten uitgedeeld aan de werknemers en de arbo-coordinatoren zijn geinterviewd.

Er zijn veel verschillende maatregelen genomen maar de ervaren effectiviteit wordt nog steeds negatief beinvloed door het vaak eenzijdig invoeren van de maatregelen.

Als voorwaarden voor een effectieve aanpak worden dan ook genoemd:

• - voldoende inzicht in risicofactoren
• - betrokkenheid werknemers
• - goede communicatie
• - goede instructies
• - evaluatie maatregelen

Hiermee kwam het einde aan een leerzaam congres. Nog even de belangrijkste boodschappen op een rij:

Voordat ik nu ook RSI oploop, wilde ik het hierbij laten.